termal mühendislik

Rüzgar türbini rüzgarı enerjiye nasıl dönüştürür? Detaylı anlatım ve temel prensiplerle rüzgar türbinlerinin çalışma mekanizması.

Rüzgar Türbini Rüzgarı Enerjiye Nasıl Dönüştürür?

Rüzgar türbinleri, rüzgarın kinetik enerjisini elektrik enerjisine dönüştüren cihazlardır. Bu dönüşüm süreci, genellikle birkaç temel aşamadan oluşur: rüzgarın kanatlara çarpması, rotorun dönmesi, jeneratörün elektrik üretmesi ve üretilen elektriğin şebekeye iletilmesi.

Rüzgarın Kanatlara Çarpması

Rüzgarın hareketi sırasında, hava molekülleri türbin kanatlarına çarpar ve onların dönmesini sağlar. Kanatlar, aerodinamik yapıları sayesinde hava akımını yakalar ve dönerken kinetik enerjiyi mekanik enerjiye dönüştürür. Bu, Bernoulli prensibi ve kaldırma kuvveti ilkeleriyle açıklanabilir.

• Bernoulli Prensibi: Rüzgar, türbin kanatlarının bir yüzeyinden geçerken hızlanır ve basınç düşer. Bu basınç farkı, kanatların dönmesini sağlar.
• Kaldırma Kuvveti: Kanatların özel tasarımı, rüzgarın belirli bir açıdan gelmesiyle birlikte bir kaldırma kuvveti oluşturur ve bu da dönme hareketini tetikler.

Rotorun Dönmesi

Rüzgar türbininin kanatları döndükçe, rotor adı verilen merkez parça da döner. Rotor, genellikle türbinin en önemli bileşenlerinden biridir ve doğrudan jeneratöre bağlıdır. Rotorun dönme hızı ve torku, enerji üretim miktarını direkt olarak etkiler.

Jeneratörün Elektrik Üretmesi

Rotorun dönüş hareketi jeneratöre iletilir. Jeneratör, manyetik alan ve rotor arasındaki bağ sayesinde mekanik enerjiyi elektrik enerjisine dönüştürür. Bu süreç Faraday’ın elektromanyetik indüksiyon yasası ile açıklanabilir.

1. Rotor döner ve jeneratör içinde manyetik bir alan oluşturur.
2. Manyetik alan, jeneratörün içindeki bobinlerde bir gerilim oluşturur.
3. Bu gerilim, elektrik akımı üretir ve böylece elektrik enerjisi elde edilir.

Üretilen Elektriğin Şebekeye İletilmesi

Jeneratör tarafından üretilen elektrik enerjisi, dönüştürücü ve transformatörler aracılığıyla gerekli voltaja yükseltilir ve elektrik şebekesine iletilir. Bu enerji, evlerde veya işyerlerinde kullanılmak üzere dağıtılır.

Kısaca Özet

Rüzgar türbinleri, rüzgarın kinetik enerjisini önce mekanik enerjiye, daha sonra da elektrik enerjisine dönüştüren kompleks ve etkili cihazlardır. Bu işlemin her aşaması, temel fizik ve mühendislik prensiplerine dayanır. Rüzgar türbinlerinin çalışma prensibi, temiz ve yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanılmasında önemli bir rol oynar.

Termal gradientlerin mikro cihazları nasıl güçlendirdiğini, enerji verimliliğini ve performansı nasıl artırdığını anlatan bir makale. Termal mühendislik çözümleri.

Mikro Cihazları Termal Gradientler ile Güçlendirmek Mümkün mü?

Termal mühendislik, sıcaklık farklarının kullanılmasıyla enerji üretimi ve verimlilik artışı hedeflenen önemli bir bilim dalıdır. Mikro cihazları termal gradientler (sıcaklık farkları) ile güçlendirmek, bu alanda son zamanlarda oldukça ilgi çeken bir konu haline gelmiştir. Peki, gerçekten mikro cihazları termal gradientler ile güçlendirmek mümkün mü?

Termoelektrik Olaylar

Termal gradientlerin enerji üretiminde kullanılması, termoelektrik olaylar sayesinde mümkündür. Bir malzemenin iki ucu arasında sıcaklık farkı oluşturarak elektrik akımı üretmek, termoelektrik etki olarak bilinir. Bu etki genellikle Peltier, Seebeck ve Thomson etkileri olarak sınıflandırılır:

Seebeck Etkisi: İki farklı metal veya yarı iletken arasında sıcaklık farkı yaratıldığında, elektriksel voltaj oluşur. Bu voltaj, termal gücü elektriksel güce dönüştüren termal gradientler kullanılarak ölçülebilir.

Peltier Etkisi: Elektrik akımı bir devre üzerinden geçerken, devredeki iki malzeme arasındaki birleştirme noktalarında sıcaklık değişiklikleri meydana gelir. Bu etkinin tersi de doğrudur; sıcaklık farkı var olduğunda elektrik akımı oluşturulabilir.

Thomson Etkisi: Homojen bir iletken boyunca elektrik akımı iletildiğinde sıcaklık gradyanı oluşur veya var olan bir sıcaklık gradyanı artırılabilir.

Mikro Cihazlarda Uygulamalar

Mikro cihazlarda termal gradientler kullanarak enerji üretmek için genellikle yarı iletken termoelektrik malzemeler tercih edilir. Bu malzemeler, yüksek termoelektrik verimliliğe sahip olup, küçük boyutlarda dahi yüksek performans gösterebilirler. Mikro termoelektrik jeneratörler (micro-TEG’ler) bu amaçla geliştirilmiş cihazlardır.

Avantajlar ve Dezavantajlar

Mikro cihazlarda termal gradientler kullanarak enerji üretmenin pek çok avantajı vardır:

Düşük bakım ve uzun ömür: Hareketli parçalara ihtiyaç duymadan güç üretebilirler.

Çevre dostu: Sıcaklık farkı gibi doğal kaynaklardan enerji sağlarlar.

Uygulama kolaylığı: Küçük boyutları sayesinde birçok cihazda rahatlıkla kullanılabilirler.

Ancak bazı dezavantajları da göz ardı edilmemelidir:

Düşük güç yoğunluğu: Mikro cihazlarda üretilen enerji miktarı genellikle sınırlıdır.

Yüksek başlangıç maliyeti: Termoelektrik malzemelerin ve üretim süreçlerinin maliyeti yüksek olabilir.

Verimlilik sınırlamaları: Günümüzdeki termoelektrik malzemeler, ideal verimlilik düzeyine henüz ulaşamamıştır.

Sonuç

Termal gradientler ile mikro cihazları güçlendirmek, günümüzde aktif olarak araştırılan ve gelişmekte olan bir alandır. Termoelektrik olaylar sayesinde, küçük boyutlu cihazlarda dahi enerji üretmek mümkün olabilmektedir. Ancak bu teknolojilerin yaygınlaşabilmesi için malzeme verimliliği ve maliyetlerin optimize edilmesi gerekmektedir. Gelecekte, termal mühendislikteki ilerlemeler ile bu tür güç kaynaklarının daha yaygın ve ekonomik hale gelmesi beklenmektedir.

Enerji verimli evlerde ısıl yastıklama ile nasıl ısı kaybını önleyebilir ve enerji tasarrufu sağlayabilirsiniz, ayrıntılı bir şekilde öğrenin.

Enerji Verimli Evlerde Isıl Yastıklama

Enerji verimli evler, enerji tüketimini en aza indiren ve çevre üzerindeki olumsuz etkileri azaltan yapılar olarak bilinir. Bu tür evlerin tasarımında dikkat edilmesi gereken önemli unsurlardan biri de isıl yastıklamadır. Isıl yastıklama, evin iç ortamındaki sıcaklık değişimlerini en aza indirerek konfor seviyesini artıran ve enerji tasarrufu sağlayan bir mühendislik prensibidir.

Isıl Yastıklama Nedir?

Isıl yastıklama, bir binanın dış ortam sıcaklıklarındaki değişikliklere karşı iç ortamın daha sabit kalmasını sağlayan yöntemler bütünüdür. Bu, genellikle yalıtım malzemeleri kullanılarak ve yapının termal kütlesi artırılarak sağlanır. Temel olarak, isıl yastıklama, sıcaklık varyasyonlarını dengeler ve bu şekilde ısıtma ve soğutma maliyetlerini düşürür.

Isıl Yastıklama Teknikleri

• Yalıtım Malzemeleri: Duvar, çatı ve zeminlerde kullanılacak yalıtım malzemeleri, ısı kaybını ve ısı kazancını minimize eder. Bu malzemeler genellikle düşük ısı iletkenliğine sahiptir.
• Çift Camlı Pencereler: Çift veya üç katmanlı cam pencereler, ısı transferini azaltarak enerji tasarrufuna katkıda bulunur.
• Termal Kütle: Beton, taş veya kerpiç gibi malzemeler kullanılarak yapılmış duvarlar, ısıyı depolayarak ve yavaş bir şekilde salarak iç ortam sıcaklığını dengeler.
• Havalandırma Sistemleri: Kontrollü havalandırma sistemleri, iç mekândaki hava kalitesini artırırken enerji kaybını en aza indirir.

Isıl Yastıklamanın Faydaları

• Enerji Tasarrufu: Isıl yastıklama, ısıtma ve soğutma sistemlerinin daha az çalışmasını sağlayarak enerji tüketimini azaltır.
• Konfor Artışı: İç ortam sıcaklığının daha sabit kalması, konfor seviyesini artırarak yaşam kalitesini yükseltir.
• Maliyet Azaltma: Düşük enerji tüketimi sayesinde enerji faturaları üzerinde önemli ölçüde tasarruf sağlanır.
• Çevresel Etki: Daha az enerji tüketimi, karbon emisyonlarını azaltarak çevreye olumlu katkı sağlar.

Sonuç

Isıl yastıklama, enerji verimli evlerin önemli bir bileşeni olup, konfor, enerji tasarrufu ve çevresel sürdürülebilirlik açısından büyük faydalar sunar. Gelişen teknoloji ve yenilikçi malzemelerle birlikte isıl yastıklama yöntemlerinin evlerde daha yaygın hale gelmesi beklenmektedir. Bu sayede, hem bireysel hem de toplumsal ölçekte enerji verimliliği artırılarak sürdürülebilir bir gelecek için önemli adımlar atılacaktır.

Gaz Hidratlarının Termodinamik İncelenmesi: Gaz hidratlarının oluşumu, yapısı ve enerji depolamadaki potansiyellerini termodinamik açıdan ele alır.

Gaz Hidratlarının Termodinamik İncelenmesi

Gaz hidratları, su moleküllerinin belirli koşullar altında gaz molekülleri ile kristal yapılar oluşturduğu bileşiklerdir. Bu bileşikler genellikle düşük sıcaklıklar ve yüksek basınçlar altında oluşur. Gaz hidratlarının anlaşılması, enerji kaynakları, ortam koşulları ve iklim değişiklikleri açısından önemlidir.

Gaz Hidratlarının Yapısı ve Özellikleri

Gaz hidratları, su moleküllerinin hidrasyon kafesleri etrafında organize olduğu bileşiklerdir.

Bu kafesler içine metan (CH₄), etan (C₂H₆), propan (C₃H₈) gibi gaz moleküllerini alabilir.

Hidratlar genellikle deniz tabanı ve kutup bölgelerinde bulunur.

Termodinamik ve Faz Dengesi

Gaz hidratlarının termodinamik incelemesi, faz dengesi diyagramları kullanılarak yapılabilir. Bu diyagramlar, hidratların hangi sıcaklık ve basınç koşullarında stabilize olduğunu gösterir.

Basınç (P) ve sıcaklık (T) kritik iki parametredir.

Hidrat oluşumu normalde yüksek basınç ve düşük sıcaklık koşullarında görülür.

Denge eşitliği: µ_su(katı) + µ_gaz(gaz) = µ_hidrat(katı)

Clausius-Clapeyron Denklemi

Clausius-Clapeyron denklemi, hidrat oluşumu ve bozunmasının faz sınırlarını belirlemek için kullanılır:

\[
\frac{dP}{dT} = \frac{\Delta H}{T \cdot \Delta V}
\]

dP/dT: Basınç ve sıcaklık değişim oranı

∆H: Faz değişiminde ortaya çıkan entalpi değişimi

T: Mutlak sıcaklık

∆V: Hacim değişimi

Uygulamaları ve Önemi

Gaz hidratlarının termodinamik incelemesi sadece akademik bir merak konusu olmakla kalmaz, aynı zamanda pratik uygulamaları da vardır:

Enerji Kaynakları: Metan hidratları, potansiyel bir enerji kaynağı olarak büyük ilgi görmektedir.

İklim Değişikliği: Hidratlar, sera gazı etkisi nedeniyle iklim değişikliklerinde rol oynayabilir.

Geoteknik Mühendisliği: Hidratların bulunduğu bölgelerde zemin stabilitesi önemlidir.

Sonuç

Gaz hidratlarının termodinamik incelenmesi, doğrudan ve dolaylı birçok uygulama için kritik öneme sahiptir. Bu bileşiklerin belirli koşullar altındaki davranışlarının anlaşılması, daha güvenli ve etkili enerji kullanımına katkıda bulunabilir ve çevresel etkilerinin daha iyi anlaşılmasını sağlayabilir.

Elektrokimyasal kapasitörlerin termodinamiği: Enerji depolama sistemlerinin etkinliği ve işleyiş prensipleri üzerine detaylı bir inceleme.

Elektrokimyasal Kapasitörlerin Termodinamiği

Elektrokimyasal kapasitörler, enerji depolama ve dönüşüm teknolojilerinde önemli bir role sahiptir. Termodinamik prensipleri, bu kapasitörlerin performansını anlamak ve geliştirmek için kritik öneme sahiptir. Bu makalede, elektrokimyasal kapasitörlerin termodinamiği üzerine temel bilgileri ve ilgili süreçleri inceleyeceğiz.

Elektrokimyasal Kapasitörlerin Temel Yapısı

Elektrokimyasal kapasitörler, iki elektrot ve bir elektrolitten oluşur. Elektrotlar genellikle yüksek yüzey alanına sahip malzemelerden yapılır ve bu malzemeler elektronları depolama yeteneğine sahiptir. Elektrolit ise elektrotlar arasında iyonların hareketini sağlar.

Termodinamik Prensipleri

Elektrokimyasal kapasitörlerin çalışma prensipleri, termodinamik yasaları ile açıklanabilir. Temel olarak şu üç ana yasa dikkate alınır:

Birinci Yasa (Enerjinin Korunumu): Bir sistemin toplam enerjisi, sisteme giren enerji ile çıkan enerji arasındaki farktır.

İkinci Yasa (Entropi): İzole bir sistemdeki entropi zamanla artar veya sabit kalır. Elektrokimyasal kapasitörlerde enerji depolama ve boşaltma süreçleri entropinin değişimini içerir.

Üçüncü Yasa: Sıcaklık mutlak sıfıra yaklaştıkça, sistemin entropisi minimuma iner. Bu yasa, elektrokimyasal kapasitörlerin düşük sıcaklıklardaki davranışlarını açıklamak için kullanılır.

Gibbs Serbest Enerji ve Elektrokimyasal Potansiyel

Elektrokimyasal sistemlerin termodinamiğinde, Gibbs serbest enerji (G) önemli bir rol oynar. Gibbs serbest enerjisi şu şekilde tanımlanır:

 G = H - T * S 

Burada:

• H: Entalpi (sistemin toplam enerji içeriği)
• T: Mutlak sıcaklık
• S: Entropi (sistemin düzensizliğinin bir ölçüsü)

Elektrokimyasal kapasitörlerdeki reaksiyonların spontane olup olmadığını belirlemek için Gibbs serbest enerjisi kullanılır. Gibbs serbest enerjideki değişim şu şekilde ifade edilir:

 \Delta G = \Delta H - T * \Delta S 

Gibbs serbest enerjisi negatif bir değere sahipse, reaksiyon kendiliğinden gerçekleşir. Bu, elektrokimyasal kapasitörlerin şarj ve deşarj süreçlerini açıklamak için kritik öneme sahiptir.

Isı Yönetimi ve Enerji Verimliliği

Elektrokimyasal kapasitörlerin performansı, ısı yönetimiyle doğrudan ilişkilidir. Enerji depolama ve geri kazanım süreçleri sırasında, sistemde belirli miktarda ısı açığa çıkar:

 Q = I^2 * R * t 

Burada:

• Q: Üretilen ısı miktarı
• I: Akım
• R: İç direnç
• t: Zaman

Enerji verimliliği, depolanan enerjinin kullanışlı enerjiye dönüşüm oranını ifade eder ve aşağıdaki formül ile hesaplanır:

 \eta = \frac{E_{çıkış}}{E_{giriş}} * 100 

Burada:

• \eta: Verimlilik
• E_çıkış: Çıkış enerjisi
• E_giriş: Giriş enerjisi

Sonuç

Elektrokimyasal kapasitörlerin termodinamiği, enerji depolama ve dönüşüm süreçlerinin anlaşılmasında kritik rol oynar. Gibbs serbest enerjisi, ısı yönetimi ve enerji verimliliği gibi kavramlar, bu kapasitörlerin performansını optimize etmek için temel olarak kullanılır. Bu temel prensiplerin anlaşılması, daha yüksek verimlilik ve performans sunan yeni nesil elektrokimyasal kapasitörlerin geliştirilmesine katkı sağlayacaktır.

Aerodinamik akışkanlar hakkında bilgi edinin. Sürüklenme azaltma teknikleri ve havacılık sektöründeki uygulamaları öğrenin.

Aerodinamik Akışkanlar | Sürüklenme Azaltma ve Havacılık Kullanımları

Aerodinamik, hareket halindeki katı cisimler ve gazlar arasındaki etkileşimi inceleyen bir mühendislik dalıdır. Havacılık endüstrisinde, aerodinamik, uçak tasarımı ve performansının temelini oluşturur. Bu bağlamda, sürüklenme kuvvetini azaltmak, yakıt verimliliğini artırmak ve uçuş performansını iyileştirmek için büyük önem taşır.

Sürüklenme Kuvveti Nedir?

Sürüklenme kuvveti, bir cisim hava (veya başka bir akışkan) içinde hareket ederken, akışkanın cisme karşı gösterdiği dirençtir. Bu direnç kuvveti, cismin hızına, şekline ve yüzey pürüzlülüğüne bağlı olarak değişir. Sürüklenme kuvveti genellikle iki ana bileşene ayrılır:

• Basınç Sürüklenmesi: Havadaki basınç farklarından kaynaklanan direnç.
• Sürtünme Sürüklenmesi: Cismin yüzeyi ile hava arasındaki sürtünmeden kaynaklanan direnç.

Sürüklenme Kuvvetini Azaltma Yöntemleri

Sürüklenmeyi azaltmak, mühendislerin uçak ve diğer hava taşıtlarını daha verimli hale getirmeleri için kritik öneme sahiptir. İşte bazı temel yöntemler:

• Şekil Optimizasyonu: Daha aerodinamik bir şekil, basınç sürüklenmesini azaltır. Uçak tasarımında, ince ve düz yüzeyler, yuvarlatılmış köşeler tercih edilir.
• Yüzey Pürüzsüzlüğü: Daha pürüzsüz yüzeyler, sürtünme sürüklenmesini azaltır. Uçak gövdeleri genellikle mümkün olduğunca pürüzsüz yapılır.
• Vorteks Jeneratörleri: Vorteks jeneratörleri, kontrolsüz hava akışını düzenlemek ve sürüklenmeyi azaltmak için kullanılır.
• Laminer Akış: Laminer akışı teşvik etmek, türbülanslı akışa göre daha az sürüklenme yaratır. Bu amaçla, kanat tasarımlarında dikkatli hesaplamalar yapılır.

Havacılıkta Aerodinamiğin Kullanımları

Havacılık endüstrisi, aerodinamiğin prensiplerinden yararlanarak verimli, güvenli ve hızlı taşıtlar geliştirir. Bu, sadece uçaklarda değil, roketlerde ve diğer hava taşıtlarında da geçerlidir. İşte bazı örnekler:

1. Uçak Kanatları: Uçak kanatları, kaldırma kuvveti oluşturacak şekilde tasarlanırken, sürüklenmeyi de minimize eder. Bu sayede, uçaklar daha düşük enerjiyle daha uzun mesafeler kat edebilir.
2. Roketler: Roket tasarımında aerodinamik, yüksek hızlarda stabilite ve kontrol sağlamak için kritiktir. Roketlerin burun konileri ve kuyruk yüzeyleri, sürüklenmeyi minimize edecek şekilde şekillendirilir.
3. İnsansız Hava Araçları (İHA): İHA’ların uçuş sürelerini ve menzillerini artırmak için sürüklenmenin minimize edilmesi hayati bir faktördür. Aerodinamik optimizasyon, bu araçların daha verimli çalışmasını sağlar.

Sonuç

Aerodinamik akışkanlar ve sürüklenmenin azaltılması, modern havacılık mühendisliğinde temel unsurlardır. Bu prensipler, güvenli, ekonomik ve çevre dostu hava taşıtları geliştirmekte kritik bir rol oynar. Havacılık sektöründeki sürekli yenilikler ve gelişmeler, aerodinamik bilimindeki ilerlemelerle el ele yürümektedir.

Fren sıvısı nedir, hidrolik özellikleri nelerdir, hangi türleri vardır ve otomotivde nasıl kullanılır? Termal mühendislik açısından inceliyoruz.

Fren Sıvısı

Fren sıvısı, hidrolik fren sistemlerinde kullanılan temel bir komponenttir. Otomobil ve diğer motorlu taşıtlarda frenleme güvenliğini sağlamak için hayati bir rol oynar. Fren sıvısının görevini sağlıklı bir şekilde yapabilmesi, belirli hidrolik özelliklere, farklı türlere ve çeşitli otomotiv kullanımlarına bağlıdır.

Hidrolik Özellikler

Fren sıvısının hidrolik özellikleri, fren sisteminin verimli ve güvenli bir şekilde çalışmasını sağlar. Bu özellikler arasında düşük sıkışabilirlik, yüksek kaynama noktası ve uygun viskozite bulunur:

• Düşük Sıkışabilirlik: Fren sıvısının sıkışabilirliği minimum düzeyde olmalıdır. Sıvı, basıncın hidrolik hatlar aracılığıyla etkin bir şekilde iletilmesini sağlar.
• Yüksek Kaynama Noktası: Frenleme sırasında oluşan ısı, fren sıvısının kaynama noktasına yaklaşabilir. Yüksek kaynama noktası, sıvının buharlaşarak sistemin performansını düşürmesini engeller.
• Viskozite: Sıvının akıcılığı, düşük ve yüksek sıcaklıklarda düzgün çalışabilmelidir. Bu da sıvının viskozite değerinin uygun aralıkta olmasını gerektirir.

Fren Sıvısı Türleri

Fren sıvıları, genellikle kimyasal bileşimlerine göre çeşitli türlere ayrılır. En yaygın türler şunlardır:

1. DOT 3: Glikol bazlı bir fren sıvısıdır. Daha düşük kaynama noktası nedeniyle genellikle normal binek araçlarda kullanılır.
2. DOT 4: Glikol bazlı ancak daha yüksek kaynama noktasına sahip bir fren sıvısıdır. Daha yüksek performans gereksinimleri olan araçlarda tercih edilir.
3. DOT 5: Silikon bazlıdır ve hidrofobik özelliklere sahiptir. Nem çekmez, bu yüzden daha uzun ömürlüdür ancak genellikle yarış araçlarında kullanılır.
4. DOT 5.1: Glikol bazlı olup DOT 4’e benzer, ancak daha yüksek performans sunar. Yüksek sıcaklıklarda çalışabilen modern araçlarda kullanılır.

Otomotiv Kullanımları

Fren sıvısı, otomotiv endüstrisinin her noktasında önemli bir yere sahiptir. İşte başlıca kullanımları:

• Binek Araçlar: Günlük kullanıma uygun binek araçlarda genellikle DOT 3 ve DOT 4 fren sıvıları kullanılır. Bu sıvılar, normal sürüş koşullarında ihtiyaç duyulan fren performansını sağlar.
• Yarış Araçları: Yüksek performans gereksinimi olan yarış araçlarında, yüksek sıcaklıklara dayanıklı DOT 5 ve DOT 5.1 türleri tercih edilir. Bu sıvılar, aşırı ısınmayı ve buharlaşmayı minimize eder.
• Ağır Ticari Araçlar: Kamyon, otobüs ve diğer ağır ticari araçlarda DOT 4 ve DOT 5.1 türleri kullanılır. Bu sıvılar, ağır yüklerin güvenli bir şekilde frenlenmesini sağlar.

Fren sıvısının türü ve durumu, aracın güvenli frenleme yapabilmesi için kritik öneme sahiptir. Periyodik olarak kontrol edilmesi ve gerektiğinde değiştirilmesi, güvenli sürüş için mutlaka yapılması gereken işlemler arasındadır.